Leverziekte bij het Paard

De Lever

De lever is het grootste orgaan in het lichaam van het paard en weegt ongeveer 5-7 kg bij een gemiddeld paard van 500 kg!

De lever is essentieel voor het leven en de gezondheid. Hier zijn slechts enkele van zijn belangrijke functies:

• Spijsvertering en metabolisme van voedingsstoffen, zoals koolhydraten, vetten en eiwitten.
• Productie van gal om de vertering van vetten te ondersteunen.
• Detoxificatie en verwijdering van afvalstoffen en schadelijke toxische stoffen.
• Synthese van vitamines (bijv. vitamine C), bloedproteïnen en stollingsfactoren.
• Opslag van vitamines en mineralen, waaronder ijzer, koper en vitamine A, D, E, K en B12.

Symptomen van leverziekte

De lever is ongelooflijk en kan normaal blijven functioneren totdat meer dan 70% ervan beschadigd is. Als 70% of meer van de lever beschadigd is, zal het paard tekenen van ziekte vertonen door leverfalen. Ondanks dat leverziekte relatief vaak voorkomt, kan het bij paarden moeilijk te herkennen zijn omdat er vaak geen externe tekenen zijn. Symptomen zijn meestal vaag, zoals een slechte conditie, wat stiller zijn of dat het paard minder presteert. Symptomen kunnen pas zichtbaar worden als de ziekte al ver gevorderd is, en helaas kan het dan te laat zijn voor een succesvolle behandeling. Het goede nieuws is dat paarden met milde leverziekte in de loop van de tijd volledig kunnen herstellen met de juiste behandeling, mits de oorzaak van het probleem wordt weggenomen.

Het meest voorkomende klacht is gewichtsverlies, maar er is een breed scala aan symptomen met verschillende ernst die kunnen optreden. Andere symptomen zijn: verminderde eetlust, geelzucht (geelverkleuring van slijmvliezen), fotosensitiviteit (reactie van de huid op zonlicht), koorts, lusteloosheid, larynxverlamming (zeer luidruchtig of ademhalingsmoeilijkheden), zwelling van de ledematen en onder de buik, diarree en bizarre neurologische symptomen zoals het tegen de muur drukken van het hoofd, doelloos lopen of cirkelen.

Hoe kan leverziekte de huid beïnvloeden?

Leverziekte kan zich uiten in fotosensibilisatie van de huid. Dit lijkt op zonnebrand en treft meestal witte of roze huidgebieden zoals de neus of witte sokken. Fotosensibilisatie door leverziekte ontstaat doordat specifieke toxines in het lichaam toenemen terwijl de lever moeite heeft deze te verwijderen. Deze circuleren vervolgens naar de huid waar ze reageren met zonlicht in de huidcellen, wat celschade veroorzaakt, resulterend in ontsteking en zweren van de huid, die ook erg jeukerig kunnen zijn.

Veelvoorkomende oorzaken van leverziekte

Er zijn veel verschillende oorzaken van leverziekte bij het paard, waarvan sommige vaker voorkomen dan andere, maar het kan frustrerend genoeg in veel gevallen moeilijk zijn om de oorspronkelijke oorzaak zeker vast te stellen.

De weide, het ruwvoer, het voer en de waterbron moeten zorgvuldig worden onderzocht (en getest) op mogelijke oorzaken van leverziekte. Dit is vooral belangrijk als meer dan één paard is getroffen, omdat dit kan wijzen op een toxine die is gegeten of toegankelijk is in de gedeelde omgeving.

1. Toxische oorzaken van leverziekte:

• Mycotoxines

Mycotoxines zijn toxines geproduceerd door bepaalde schimmels die voer en ruwvoer kunnen besmetten. Laboratoria hebben de afgelopen jaren een toename gezien in mycotoxinebesmetting, door het weer, verbeterde testmethoden en detectie in voer, en duurzamere en ecologisch verbeterde landbouwpraktijken, zoals minder gebruik van fungiciden. Mycotoxines zijn bekend als veroorzakers van leverziekte bij het paard.

- IJzer

IJzer is een belangrijk mineraal en de rol ervan in rode bloedcellen is goed bekend, maar te veel ijzer kan schadelijk zijn. Bij paarden is ijzertekort zeldzaam, omdat het dieet meestal voldoende ijzer bevat, dus moeten we voorzichtig zijn met overmatige supplementatie. IJzerstapeling kan toxisch zijn voor de lever waar het wordt opgeslagen. Er zijn ook voorbeelden van ijzerstapeling door water dat met ijzer is besmet.

- Giftige planten

Jakobskruiskruid (Senecio jacobaea) is de bekendste oorzaak van leverziekte bij paarden in het Verenigd Koninkrijk. De meeste paardeneigenaren zijn zich goed bewust van de schadelijke effecten van Jakobskruiskruid. Jakobskruiskruid bevat pyrrolizidine-alkaloïden die toxisch zijn voor de lever en vaak worden de vergiftigingsverschijnselen pas maanden na het eten van de plant zichtbaar. Jakobskruiskruid is bitter, maar paarden eten het als het gras schaars is, en het gedijt goed op overbegraasde weiden. Jakobskruiskruid wordt ook smakelijker als het gedroogd is, dus het is belangrijk om te controleren dat gras dat wordt geperst voor hooi of kuilvoer geen Jakobskruiskruid bevat.

2. Infectieuze oorzaken van leverziekte:

• Virussen

Virussen worden beschouwd als een belangrijke oorzaak van leverziekte, maar ze zijn nog relatief slecht begrepen. Het is een spannend onderzoeksgebied, inclusief het recent ontdekken van nieuwe virussen die gelinkt zijn aan leverziekte, maar niet alle zijn waargenomen in de Britse paardenpopulatie.

• Parasitaire ziekten

Leverbot is een zeer veelvoorkomende parasiet bij schapen en runderen, maar het is zeldzaam om klinische ziekte bij paarden te zien, ondanks dat dezelfde parasiet Fasciola Hepatica paarden kan infecteren evenals herkauwers. Paarden lijken relatief resistent te zijn tegen infectie, maar ezels lijken gevoeliger voor leverbot.

De levenscyclus van de leverbot is complex en vereist de juiste klimatologische en omgevingsomstandigheden, zoals natte weiden met de modderslak (Galba (Lymnaea) truncatula), om de cyclus te voltooien. Het voordeel van samenweiden met herkauwers zoals schapen weegt voor de meeste stallen op tegen het risico van leverbot, maar het risico kan variëren in verschillende gebieden en omgevingen.

3. Andere oorzaken van leverziekte:

Levertumoren zijn zeer zeldzaam, ze kunnen primair of secundair zijn (uitzaaiingen van een ander gebied) en worden vaker gezien bij oudere paarden.

Vette leverziekte kan voorkomen bij kleine pony’s en ezels wanneer ze stoppen met eten, wat hyperlipemie veroorzaakt. Het lichaam mobiliseert vetten in de bloedbaan die zich vervolgens ophopen in de lever.

Hoe bevestigt mijn dierenarts leverziekte?

Na een zorgvuldige anamnese en onderzoek van uw paard zal uw dierenarts een bloedtest uitvoeren, die leverbeschadiging en de leverfunctie kan aantonen. Als er tekenen van leverziekte zijn, kan de dierenarts verdere tests aanbevelen, waaronder een echografie en leverbiopsie. Deze tests geven meer informatie over de oorzaak en het type leverziekte en helpen bij het opstellen van een behandelplan en prognose. Helaas, en vrij frustrerend, wordt de oorzaak niet altijd gevonden.

Een leverbiopsie wordt uitgevoerd onder echografische begeleiding met een speciale lange biopsienaald door de huid. De procedure wordt uitgevoerd onder sedatie, met lokale verdoving en pijnstilling om het paard comfortabel te houden. De levermonsters worden vervolgens naar het laboratorium gestuurd voor microscopische analyse.

Het komt vaak voor dat meerdere paarden in de kudde zijn getroffen, dus uw dierenarts kan testen aanbevelen om te controleren of er geen anderen zijn getroffen.

Voeding van het paard met leverziekte

Traditioneel richtten dieetveranderingen bij paarden met leverziekte zich op het geven van een eiwitarm en koolhydraatrijk dieet, vaak met toegevoegde B-vitamines. We begrijpen nu dat dieetmodificatie niet in alle gevallen nodig is, omdat het typische moderne paardenvoer niet eiwitrijk is. Het is een evenwichtsoefening om voldoende eiwit te geven om aan de behoeften van het paard te voldoen en gewichtsverlies te voorkomen, terwijl de lever niet te hard hoeft te werken om het eiwit te metaboliseren. Eiwitrijke diëten hoeven mogelijk alleen vermeden te worden bij ernstige leverziekte met tekenen van hepatische encefalopathie, omdat de lever dan niet goed functioneert om toxische afvalstoffen te verwijderen. Ammoniak is een bijproduct van eiwitmetabolisme; bij gezonde paarden wordt ammoniak door de lever verwerkt, maar als de lever niet functioneert, hopen ammoniak en andere toxines zich op en veroorzaken neurologische symptomen.

Paarden met leverziekte kunnen minder eetlust hebben, dus het dieet moet smakelijk zijn en kleine, frequente maaltijden worden gegeven. Koolhydraatrijkere diëten kunnen helpen bij het aankomen indien nodig, maar zijn niet voor alle paarden geschikt. Weiden kan een uitstekende manier zijn om een paard aan het eten te krijgen. B-vitaminesupplementen kunnen nuttig zijn om de eetlust te stimuleren.

Er zijn veel leverondersteunende supplementen commercieel verkrijgbaar, maar helaas ontbreekt het nog aan specifiek bewijs bij paarden om het gebruik ervan te ondersteunen of te weerleggen. Er zijn weinig gemelde bijwerkingen bij het gebruik van supplementen volgens de aanbevolen dosering, maar het is altijd aan te raden om met uw dierenarts of voedingsdeskundige te overleggen voordat u een nieuw supplement geeft om te zorgen dat het geschikt is voor uw paard. Een waarschuwing: sommige paardensupplementen bevatten extra ijzer en deze moeten worden vermeden omdat ze de leverziekte kunnen verergeren.

Leverziekte kan de opname en opslag van vitamines verminderen, dus u moet ervoor zorgen dat het dieet in balans is en voldoet aan, maar niet overschrijdt, de behoeften. B-vitamines en vitamine E zitten in vers groen ruwvoer, dus het is belangrijk om het weiden voort te zetten, mits de weide gecontroleerd is op giftige planten. Fotosensitieve dieren moeten mogelijk hun routine aanpassen naar nachtweidegang om fel zonlicht te vermijden. Vitamine C wordt normaal door de lever gesynthetiseerd, maar leverbeschadiging kan het vermogen van het paard om dit te doen verminderen, waardoor suppletie nodig kan zijn.

Mariadistel is de meest gebruikte plant in supplementen ter ondersteuning van de lever. Onderzoek heeft aangetoond dat mariadistel antifibrotische en antioxidatieve eigenschappen heeft bij mensen. Antioxidanten zijn natuurlijke verbindingen die in het lichaam kunnen worden aangemaakt of via de voeding worden opgenomen. Ze vangen schadelijke vrije radicalen op, waardoor oxidatieve stress en celschade worden verminderd. Vrije radicalen zijn onstabiele moleculen die van nature door het lichaam worden geproduceerd tijdens normale inspanning, maar intensieve inspanning, ziekte en stress kunnen een overmaat aan vrije radicalen veroorzaken. Vitamine E, vitamine C en rozemarijn hebben ook antioxidatieve eigenschappen.

Specifiek advies voor uw paard met leverziekte kunt u het beste vragen aan uw dierenarts en voedingsdeskundige.